يك جوان استراليايي به نام «لس استوارت»سالها پيش دست به كاري عجيب مي زند.او از عدد يك تا يك ميليون را روي 19990 صفحه به صورت حروف مينويسد تا ركوردي جهاني را بانام خود ثبت كند.او از سال 1982 كار خود را شروع كرده و در 7دسامبر 1998 به كار خود پايان ميدهد.نام اين شخص در كتاب ركوردهاي جهاني گينس ثبت شده است.اين را داشته باشيد تا بعد به آن بازگرديم.

حدود دوهفته كه از اجراي نمايش پينوكيو گذشت،روي گيشه تئاتر شهر كاغذي چسباندند كه اين نمايش ويژه بزگسالان است.البته مشتريهاي هميشگي تئاتر شهر خوب ميدانند كه برنامه ريزي تئاترها طوري است كه پاي هيچ بچه اي به آن باز نشود تا تئاتر ما حكم بچه بازي پيدا نكند!

اما احتمالا والديني بوده اند كه دلشان ميخواسته نوگلشان از بچگي با هنرهاي نمايشي خو پيدا كند و يكبار هم كه شده پايش به داخل اين استوانه (تئاتر شهر)باز شود تا شايد در آينده خود به كارهاي هنري بپردازد يا لااقل چنين ديدي داشته باشد.

اما پينوكيوي تالار قشقايي هيچ ربطي به آن پينوكيويي كه حس نستالوژيكي به ما مي دهد ندارد.پينوكيو ديگر آن آدمك چوبي نيست.پينوكيو همه آدمهايي هستند كه هريك به نحوي در جا ميزنند يا دور خود ميگردند و زندگي سيزيف باري را تجربه مي كنند.همه آدمهاي پينوكيو حول دايره اي مي چرخند و خود در دايره اي قرار دارند.پينوكيو  دروغ نميگويد.راست هم نميگويد.بلكه هر چه بگويد دروغ است،نه از آنجا كه واقعا دروغ است،بلكه به اين خاطر كه ديگران ميگويند دروغ است.مثل اينكه ديگران فقط دروغ ميشنوند.

زندگي معاصر زندگي عجيبي شده است.ديگر داستانها به سبك كلاسيك خود تا حد زيادي جذابيت خود را از دست داده اند و هنرمندان دست به فضاها و پرداختهاي جديدي زده اند تا با روحيۀ انسان سرگشته و پراز رمزوراز قرن21 سازگار باشد.

نمايش پينوكيو با ساختاري پيچيده و حركت محور(به جاي داستان محور) به بيان چنين فضايي ميپردازد.آدمي كه نميداند چه ميكند و چه بايد بكند.

آدمهايي كه همه در دايره هاي مختلف گرفتار شده اند كه ديگر محال است بتوانند خودشان باشند.

لس استوارتي كه در اول متن به آن اشاره كردم،هميشه براي من نمادي از اين زندگي است.يك نمونۀ بارز از زندگي سيزيف بار امروزي.كافيست خود را براي چند روز به جاي او بگذاريد.صبح از خواب بيدار شويد و پس از صبحانه كارخود را شروع كنيد.اعداد را پشت سرهم به حروف روي برگه بنويسيد.صدوبيست و شش هزار و شش.صد و بيست و  شش هزار و هفت و ... .واين كار را سالها ادامه دهيد تا كلكسيون 1ميليون عددتان در 19990 صفحه تمام شود.گيرم كه نامتان هم در كتاب گينس ثبت شود؛كه چه؟به چه كاري مي آيد؟اين همه زحمت به چه دردي ميخورد ؟ تنها 16سال از زمان زندگي را به بيهوده ترين هدف ممكن ميگذراند!

كسي چه ميداند!شايد زندگي ما هم پر از اين اعداد باشد،بي آنكه بدانيم تا چند نوشته ايم!

سال پیش این موقع من هم در این سایتها دنبال منابع بودم و واقعا گیج شده بودم

نگاهی جامعه شناختی به "روز سوم"آخرین ساختۀ محمد حسین لطیفی

رابطۀ روز سوم با جهان سوم

*روز سوم

كارگردان : محمدحسين لطيفي
 نويسنده : مهدي سجاده چي

بازیگران : پوريا پورسرخ ، باران كوثري، حامد بهداد، برزو ارجمند، مجيد ياسر

خلاصه داستان: اين فيلم، روايت آخرين روزهاي مقاومت در بخش غربي خرمشهر در سال 1359 است. سميره و رضا، خواهر و برادري كه همراه ساير مردم در حال مقاومت هستند. در شرايطي سميره، در حلقه دشمن مي ماند و رضا و همرزمانش تلاش مي كنند تا او را از چنگال دشمن رها كنند.

آدم ،آدم است.چه فرقی می کند که نامش چه باشد،پدر داشته باشد یا نه،کسی را بشناسد یا خیر.آدم آدم است وتنها چیزی که به او ارزشی می دهد برگه ای است که هویتش را تایپ کرده است.مهم آن برگه است نه صاحب آن.مهم چیزی است که جامعه قبول دارد ،یک برگه و آن دست هرکس که باشد ؛خود،او می شود.آدم که آدم است...

چندی پیش فیلمی دیدم با نام"5/9 هفتۀ دیگر".این فیلم داستان رابطه عاشقانۀ میان مرد و زنی را نشان می داد.عشقی بسیار عمیق،حداقل آن قدر قوی که در دو فیلم سینمایی مستقل پرداخته شود(5/9 هفته و 5/9 هفتۀ دیگر).اما اگر به درونمایۀ فیلم بیشتر دقت کنیم متوجه می شویم عشق آمریکایی ومدرنی که این فیلم به تصویر کشیده است،کاملا متناسب با همان نمایشنامۀ مشهور" برتولت برشت "است.آدم ،آدم است ؛و این بار عشق ،عشق است.چه فرقی می کند طرف مقابلت که باشد،چه اخلاقی داشته باشد یا چه اهدافی...معشوق ،معشوق است و هویتش را نه از قلب ،که از معشوق بودنش می گیرد.می تواند امروز معشوق، یکی باشد و فردا دیگری و در عین حال انتظار عشقهای بیشتری را در آینده نیز کشید؛ و همۀ آنها عشق هستند،آن هم عشق واقعی که در افراد مختلف نمود پیدا کرده است.

همه چیز از همان روزی آغاز شد که اولین چرخ دندۀ انقلاب صنعتی به حرکت در آمد.آن روز که اولین دودۀ بخار از میان آهن پاره های پر سرو صدا به هوا رفت. آن روز که هویت انسان رفته رفته از روح او جدا شد و در لابه لای وسایل آهنی و سربی جای گرفت.

حال بشر امروز در چالش با تصمیمی پارادوکس وار قرار گرفته است.یک حس "گرایش- اجتناب"که تقریبا همۀ ما کم و بیش آن را تجربه کرده ایم.از یک طرف گرایش به جذابیتهای مدرنیسم و نظام سرمایه داری و از طرف دیگر اجتناب از دغدغه ها و مشکلات همراه با آن در کنار آرامش نسبی ای که در زندگی سنتی وجود دارد؛اینها همه از جمله مسائلی است که امروزه به خصوص در جوامع در حال گذاری چون جامعۀ ما بسیار مطرح می شود.

"روز سوم" داستانی کاملا کماندویی ،آن هم از نوع هالیوودی اش دارد؛اینکه عده ای قهرمان وارد ارتش دشمن می شوند و با تعدادی اندک نیروهای مقابل را تار و مار می کنند.منتهی کارگردان هیچ سعی نکرده صرفا با تقلید ،فیلمهای هالیوودی را دوباره سازی کرده و آنها را در کیفیتی پایینتر ارائه دهد . شخصیتهای فیلم او همگی ایرانی و با همان مولفه های زندگی سنتی هستند.و شاید این همان برگ برنده ای باشد که روز سوم را دیدنی می کند.

اینبار دیگر هر آدم ،شخصیتی مستقل دارد.خواهر یکی از رزمنده ها در دل ارتش دشمن گرفتار شده است.باید او را نجات داد.حال به هر قیمتی که شده.یک آدم الزاما مساوی یک آدم نیست.چندین مرد برای نجات یک زن وارد حریم دشمن می شوند؛با اینکه خوب می دانند احتمال کشته شدنشان بیشتر از زنده ماندنشان است.

در هالیوود نیز بارها چنین فضاهای اکشنی را دیده ایم.به عنوان مثال جیمزباند را در نظر بگیرید.در فیلمهای او به حتم با موقعیتهایی به مراتب خطرناکتر و البته پرهیجان تر از آنچه در روز سوم می بینیم برخورد کرده ایم؛اما فرقی اساسی ای که  این دو باهم دارند، دیدن فیلم «لطیفی» را برای من جذاب تر از سری فیلمهای 007 می کند.جیمزباندها هیچ گاه هدف بزرگی نداشته اند.آنها مامورند تا کسی را بکشند،نجات دهند یا ماموریتی را به هر نحو که شده به اتمام برسانند تا در نهایت پول خوبی نصیبشان شود.جز این نیست و نمی تواند باشد،چرا که جامعه آن را نمی فهمد و تاب نمی آورد. قهرمانهای هالیوودی آن طور رفتار می کنند که گویا هیچ وقت نمی میرند.

 اما در جامعۀ سنتی(و جهان سوم)قهرمانها اهداف دیگری دارند(و یا لااقل می توانند داشته باشند).منطق درونی سرمایه داری روز سوم را نفی می کند.آن را افسانه می پندارد و قهرمان داستان را به حتم دیوانه خطاب می کند.چه لزومی دارد آدمی برای نجات خواهر آدمی دیگر خود را در معرض مرگ قرار دهد؟اما بینندۀ ایرانی که همچنان با نظام سنتی در تعامل است،فیلم را می فهمد؛با قهرمانهای آن ارتباط برقرار می کند و شاید حتی در انتها برای سرنوشت آنها اشک بریزد.

قهرمانهای روز سوم هر چند تقریبا چون فیلمهای کماندویی هالیوود هر یک به دلیل داشتن تخصصی خواص در فیلمنامه گنجانده شده اند(یکی تیر انداز خوبی است،یکی کارهای مخابراتی را خوب بلد است و حتی یکی دیگر برای چاشنی طنز در فیلمنامه گنجانده شده است)،اما چون قهرمانهای غربی قدرتی مافوق طبیعی ندارند.آنها آدمهایی از جنس مردمان جنوب ایران اند و نه بیش تر.زندگی ساده ای دارند،روابط فامیلی و دوستانه شان تعریف خواصی دارد.غیرت و حساسیت بالایی نسبت به زنان فامیل دارند و ... .و همۀ اینها همان طور که هستند به تصویر درآمده اند؛نه آن طور که باید باشند یا بهتر است که باشند یا اگر باشد تماشاگر بیشتر می پسندد.هیچ موجودی از فضا نیامده است و هیچ کدام از شخصیتها سالها در جزیره ای دور دست با استاد پیر چینی خود تمرینهای طاقت فرسا انجام نداده است.لذا رئال بودن شخصیت پردازی در کنار عوامل دیگر ارتباط تماشاگر را با کاراکترها آسان می کند.تماشاگر دیگر به دیالوگها نمی خندد و یا از حزن موسیقی ناراحت نمی شود،بلکه در هر دو حالت می تواند در کنار شخصیتهای فیلم خود را ببیندو حسی متناسب با موقعیت آنها داشته باشد .

البته در متن حاضر قصد نفی جامعۀ مدرن  و سرمایه داری را نداشتم و مقصودم این نبود که الزاما زندگی غربی بد است و زندگی سنتی بهتر از آن است.بلکه تنها می خواستم بگویم این فضا لازمۀ چنین جامعه ای است .جزء لاینفک آن است و جز این نمی تواند باشد.همان طور که گفتم جامعۀ ما هم به عنوان جامعه ای در حال گذار معرفی شده است و روز به روز به چنین فضایی نزدیک تر می شود.می توان با یک مقایسۀ کوچک میان زندگی در روستاها و آنچه در شهرها و به خصوص در تهران جریان دارد این مسائل را به سادگی مشاهده کرد.این که چگونه ارزشها تغییر می کنند ،رفتارها عوض می شوند و رفته رفته آدم،آدم می شود...